Eyüp Sabri Paşa ve Miratü'l Harameyn'e göre hicaz

Özet

Eyüp Sabri Paşa 1248/1832 yılında günümüzde Yunanistan sınırları içerisinde kalan Ermiye'de doğdu. Babası Es-Seyyid Şerifü'l-İslam İbnü'l-Hac Ahmed El-Ermiyevi de kendisi gibi paşa idi. Hayatının ilk yılları hakkında bilgi olmasa da ömrünün sonlarına doğru gidildikçe bilgi artmaktadır. Küçük yaşlarda devlet hizmetine Bahriye'den giren Eyüp Sabri Paşa 13 Ağustos 1825/29 (Zi'l-Ka'de-11) 1271 tarihinde ilk olarak Mülâzım-ı Evvel, daha sonra da sırasıyla Tabur Kâtibi, Alay Kâtibi, Alay Emini, Binbaşı, Kaymakam, Miralay rütbelerini almıştır. Son olarak da 31 Ocak 1885/14 (Rebî'ü'l-Âhir-04) 1302 tarihinde aldığı, kendisine de Paşa unvanının verilmesine sebeb olan Mirliva rütbesiyle vefat etmiştir.Eyüp Sabri Paşa'nın devlet adamlığı ve ilim adamlığı yönünün yanı sıra eğitimci yönü de vardır.1291(1874)'de Bahriye Mektebi İnşâiye hocalığı ile başladığı öğretim hayatı, Rüşdiye-i Bahriye Müdürlüğü'nden 1300/1883'de ayrılmasına kadar yaklaşık dokuz yıl sürmüştür. Eyüp Sabri Paşa sekiz eser kaleme almıştır. Kaleme almış olduğu bu eserlerde genellikle tasavvuf, ahlâk, fıkıh ve ilmihal konularından bahsetmiştir.Yazmış olduğu bu eserlerin en kapsamlısı Mir'âtü'l-Harameyn adlı eseridir.3500 sayfayı aşkın olan bu eseri Eyüp Sabri Paşa 16 yılda tamamlamıştır. Beş ciltden oluşan bu eserin ilk iki cildinde Mir'ât-ı Mekke ismiyle Mekke'yi, diğer iki cildinde Mir'ât-ı Medine ismiyle Medine'yi son bir cildinde ise Ceziretü'l-Arab ismiyle Arap Yarımadası'nı genel olarak anlatmıştır. Eser 1301 yılında Bahriye Matbaâsı'nda İstanbul'da basılmıştır.Eserin ismindeki ?Mir'ât? yani ayna kelimesinden de anlaşıldığı gibi Eyüp Sabri Paşa kendi döneminin Hicaz'ını resmetmiştir. Büyük bir hacme sahip olan bu eser Hicaz'la ve Hicaz tarihiyle ilgili hemen hemen akla gelebilecek her şeyden bahsetmiştir. Denilebilir ki bu eser Hicaz konusunda kendi alanında ve kendi dönemine kadar Türkçe yazılmış olan en kapsamlı eserdir.Anahtar Kelimeler: Eyüp Sabri Paşa, Mir'âtü'l-Harameyn, Mekke, Medine, Hicaz