İzmirli İsmail Hakkı düşüncesinde Gazzâlî -Cerîde-i İlmiye bağlamında

Özet

İzmirli, yaşadığı dönem itibarıyla kelamda yeni bir metodolojiye ihtiyaç olduğunu ifade etmektedir. Ona göre muhataplar ve kullandıkları metodlar, müteahhirîn kelamcılarının muhataplarından ve yöntemlerinden farklılık arz etmektedir. Bu düşüncesini temelledirmek adına kelam tarihinden ve büyük kelamcılardan örnekler sunmaktadır. İzmirli'ye göre kelam disiplini, değişen muhataplar karşısında ana esaslarını koruduğu halde kelam, yöntemsel olarak değişmektedir. Bununla birlikte o, son dönem Osmanlı'da görülen gerilemeden kurtuluş yolunun İslam Mütefekkirlerini zamana uygun olarak doğru okunması ve onların modellenmesiyle mümkün görmekteir. İzmirli bu düşüncelerini desteklemek için İslam düşünürlerinin hayatını anlatan birçok makale kaleme almıştır. Ceride-i İlmiye'de ise Gazzâlî'nin hayatına yönelik uzun bir yazı dizisi kaleme almıştır. İzmirli İsmail Hakkı Düşüncesinde Gazzâlî –Cerîde-i İlmiye Bağlamında- isimli çalışma Gazzâlî'nin kelâm, felsefe, bâtınîlik ve tasavvuf disiplinleri hakkındaki araştırmasını ve bu araştırması sonucunda bu disiplinler hakkındaki görüşlerinin, İzmirli İsmail Hakkı tarafından nasıl değerlendirildiğini ortaya çıkarmayı hedeflemektedir. Çalışma; giriş ve iki ana bölüm olarak planlanmıştır. Giriş kısmında İzmirli'nin hayatı, yetiştiği çevre, ilmî şahsiyeti ve kelâm yöntemi hakkında bir değerlendirme sunulmuştur. Birinci bölümde, kelâm ve felsefe disiplinlerinin Gazzâlî'ye kadar olan tarihî süreci ve Gazzâlî'nin bu disiplinler hakkındaki düşüncelerine yer verilmiştir. İkinci bölümde, bâtınîlik ve tasavvuf disiplinlerinin Gazzâlî'ye kadar olan tarihî seyri, Gazzâlî'nin bu disiplinler hakkındaki değerlendirmesi ve Gazzâlî'nin selef-i sâlihîn yoluna girmesi incelenmiştir. Sonuç bölümünde ise çalışma boyunca ayrıntıları verilmiş olan konular hakkında genel bir değerlendirmeye yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Gazzâlî, kelâm, felsefe, bâtınîlik, tasavvuf, selef, Ġzmirli Ġsmail Hakkı