Cumhuriyet'in kuruluş döneminde örgün eğitim kurumlarında din eğitimi (1920-1950)

Özet

Tanzimat dönemiyle başlayan ve Cumhuriyet'in kuruluşuyla birlikte devam eden modernleşme süreci siyasi, hukuki, ekonomik ve kültürel alanda birçok yeniliği beraberinde getirdiği gibi Türk eğitim sisteminde de birtakım değişikliklere yol açmıştır. Bu değişiklik, genel eğitimin bir parçası olan din eğitimi alanında da etkili olmuş, örgün eğitim kurumlarındaki din eğitimi, devletin benimsediği eğitim felsefesi ve uyguladığı eğitim politikalarına göre şekillenmiştir. Modernleşme doğrultusunda bir yandan dinin sosyal ve siyasal alandaki rolü sınırlandırılırken diğer yandan ülkede yaşayan insanların bir ulus kimliği etrafında tanımlanma çabası, din eğitiminin din-devlet ve din-laiklik ilişkileri bağlamında tartışma konusu haline gelmesine neden olmuştur. Bunun sonucu olarak örgün eğitim kurumlarındaki din eğitiminin statüsü, Cumhuriyet'in kuruluş yıllarında iktidarın din ve laiklik anlayışı doğrultusunda değişiklik göstermiştir. Nitel araştırma desenlerinden doküman ve söylem analizi yönteminin kullanıldığı bu çalışmada, Cumhuriyet'in kuruluş dönemi olan 1920-1950 yılları arasındaki süreçte, örgün eğitim kurumlarındaki din eğitimi ile ilgili uygulamalar ve bu uygulamalara yön veren eğitim politikası ve eğitim felsefesinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Cumhuriyet'in kuruluş yıllarında hazırlanan müfredat programları, ders kitapları ve din derslerine dair izlenen politikalar dikkate alındığında, bireyin öncelikle hurafelerden uzak, güvenilir bir din bilgisine sahip olması ve dinin milli kimliğin inşasında rol oynaması gerektiğine dair bir yaklaşım sergilendiği görülmüştür. Bu dönemde din eğitiminin, devletin "iyi vatandaş yetiştirme" politikasına hizmet etmesinin amaçlandığı ve daha çok toplumsal beklentilere uygun olarak şekillendiği sonucuna ulaşılmıştır. 1939'dan çok partili döneme kadar geçen süreçte din eğitimine örgün eğitim kurumlarında yer verilmemesi ise dinin milliyetçilik ve modernleşmeye karşı gösterilen tepkinin temel kaynağı olarak görüldüğüne dair algının devam ettiğini göstermiştir. Çok partili döneme geçilmesiyle birlikte, hem ülke içinde hem de dünya genelinde yaşanan gelişmelerin de etkisiyle din dersleri tekrar gündeme gelmiş, dinin bireysel ve toplumsal gerçekliği dikkate alınarak din derslerine örgün eğitim kurumlarında yeniden yer verilmiştir.