İçerik ve yöntem bakımından Şâmî'nin Sübülü'l-hüdâ ve'r-Reşâd adlı eseri

Özet

Bu çalışmada Sübülü'l-Hüdâ ve'r-Reşâd fî Sîreti Hayri'l-İbâd adlı siyer külliyatının içerik ve yöntemi ele alınmıştır. Öncelikle müellifin yaşadığı döneme kadar siyer yazıcılığının gelişimi, onun siyer yaklaşımı ve eserinde ele aldığı siyer ilminin ana başlıklarına değinilmiştir. Daha sonra içerik analizleri, eserin kaynakları ve metodolojisi gibi hususlar tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu tez bir giriş ve üç bölümden oluşmuştur. Giriş bölümünde tezin amacı, metodu, kaynakları ve Şâmî'nin yaşadığı döneme kadar siyerin gelişimi konularına değinilmiştir. Birinci bölümde müellifin yaşadığı döneme, hayatı ve eserlerine yer verilmiştir. Bu bağlamda müellifin yetiştiği ortamı anlamak adına dönemin Kahiresi siyâsî, idârî, ilmî ve kültürel bakımdan konu edilmiştir. Ayrıca müellifin yaşamı, ilmî kişiliği, hocaları ve öğrencileri tespit edilerek bilgiler sunulmuştur. Eserleri, disiplinlere göre kategorize edilmiş, ilgili müellefâtın el yazma ve matbu nüshalarına ulaşılabildikçe haklarında malumat verilmeye çalışılmıştır. İkinci bölümde eserin içeriği bağlamında el yazmaları, neşirleri, tercümeleri, siyer ilminin kapsamı ve Sübülü'l-Hüdâ'daki siyer yazıcılığı gibi konular ele alınmıştır. Bu bölümde, eserin ulaşılabilen el yazmalarının, neşir ve tercümelerinin bilgi ve değerlendirmelerine yer verilmiştir. Siyerin kapsamı başlığında, müellifin siyere geniş bir bakış açısıyla yaklaştığı anlaşılmaktadır. Siyer yazıcılığı başlığında da kronoloji temelli sunumu esas aldığı, Hz. Peygamber'le ilgili her şeyi sunma isteği ve siyerin mu'cizât, fezâil, hasâis gibi diğer bağlantılı kısımlarına değinme isteği konu edilmiştir. Sonrasında ise eserin ana konuları olan delâil-irhâsât; siyer-meğâzî; şemâil-hasâis; ibâdet-muâmelât ve âdâb; mu'cizât; fezâil ve tıbb-ı Nebevî bahisleri örnekler, içerik analizleri, diğer siyer eserleriyle karşılaştırma yoluyla işlenmiştir. Siyer-meğâzî bahisleri, Mekke ve Medine dönemleri şeklinde ikiye ayrılmış ve döneme dair örnekler diğer bölümlerdeki gibi analitik yöntemle ele alınmaya çalışılmıştır. Eserin diğer siyer eserleriyle karşılaştırılmasına ilave olarak modern dönemdeki bazı yaklaşımlara da değinilerek kıyaslamalar yapılmıştır. Üçüncü bölümde eserin kaynaklarına, onlardan nasıl yararlandığına, metotlarına, siyer ilmine etki ve katkısına değinilmiştir. Eserin kaynakları, Kur'ân ve tefsirleri; hadisler ve musannefâtı; şiirler ve Arap dili eserleri; siyer ve İslâm tarihi eserleri ve diğer kaynakları şeklinde tasnif edilmiş, eserlerden hangi hususlarda yararlandığı konu edilmiştir. Eserde konu sunumları ve tasnifi, nakil biçimleri, tembîhât ve müfredât bölümlerine yer vermesi gibi metotları işlenmiştir. Ayrıca tarihî, coğrafî ve sosyo-kültürel bilgiler sunması, listelendirmeler yapması, dili ve üslûbu gibi hususlar örneklerle değerlendirilmiştir. Eserin etkisi başlığında ona etkisi olanlar ile etkilediği müellif ve eserlere yer verilmiş böylece sonraki dönemlere sunduğu katkı ele alınmıştır. Sübülü'l-Hüdâ üzerinde yapılmış bilimsel çalışmalar ve eserin özgünlüğü hakkında ulaşılan sonuçlar tespit edilerek sunulmuştur. Çalışma sonuç bölümüyle nihayet bulmuştur.