Abdurrahman el-Berkûkî'nin Divan el-Mütenebbî'yi şerh yöntemi (İnceleme-değerlendirme)

Özet

Arap şiiri, edebiyat sahasındaki ilimler başta olmak üzere İslâmi ilimlerin amaç ve gayelerinin doğru bir şekilde anlaşılıp yorumlanması amacına matuf bu ilimlerin muhtelif dallarında uzman olan âlimler tarafından mercek altına alınarak irdelenmiş ve yeri geldiğinde delil amaçlı ilgili meseleler için rivayet edilmiştir. Arap şiirinin kazandığı bu başarının arkaplanında sadece şiirlerin Arapça olması yatmamaktadır; şiirlerde vaki olan fesâhat, belâgat ve sanatsal estetikler, âlimlerin nazarında önemli görülmüş ve buna bağlı olarak şairlerin şiirlerine değer atfedilmiştir. Arap şiirinde fesâhat, belâgat, teşbîh ve istiâre denildiğinde akla Ebü't-Tayyib'in ismi gelmektedir. Ebü't-Tayyib'in şiiri içerdiği sanatsal estetik, şairlerin kullanımlarından farklı terkipler ve portrelere sahip olması dolayısıyla Arap edebiyatında edebî birikimin doruk noktasında görülmüştür. Şairin şiirlerine atfedilen bu ehemmiyet, sadece sözlü edebiyatta kalmamış, bunun yanı sıra yazılı edebiyata da taşınarak Ebü't-Tayyib etrafında geniş bir şerh ve nakd literatürünün doğmasına vesile olmuştur. Nitekim daha şair hayattayken şiirleri, büyük dil âlimleri tarafından şerh edilmiştir. Bu çalışmada, Ebü't-Tayyib'in Dîvân'ı üzerine yapılan onlarca şerhin devamı sayılabilecek Berkûkî'nin şerhi, muhteva ve biçim yönünden incelendi. Şerh, Ebü't-Tayyib'in şiirlerine yönelik olduğu için çalışmada ayrıca şairin hayatına ve şiir anlayışına da değinilerek şiirlerinin bu kadar ehemmiyeti haiz olmasının arkaplandaki sebebi irdelendi. Berkûkî'nin şerhinin olumlu tarafları, şiir şerhindeki noksanlıkları, edebî zevke bakış açısı ve şerhinde takip ettiği metodun diğer şârihlerin metoduyla kıyaslanması gibi konular ve bu konulara bağlı olarak şerhte muğlak kalan problemler incelenip değerlendirildi. Çalışmanın temel amacı, Berkûkî'nin Ebü't-Tayyib'in şiirlerini şerh etmede takip ettiği metodun incelenmesidir. Bu bağlamda Ebü't-Tayyib'in şiir anlayışına ve haiz olduğu şöhretin arkaplanındaki amilin nasıl oluştuğuna dair cevaplar aranmıştır. Anahtar Kavramlar: Ebü't-Tayyib, el-Mütenebbî, Berkûkî, Dîvân, Şerh, Şiir, Nakdü'ş-Şi'r.