Siyâset-ahlâk ilişkisi bağlamında Niccolo Machiavelli ve Yusuf Has Hacib'in devlet anlayışları

Özet

Eski çağlardan beri filozoflar, düşünürler devletin ne olduğu, nasıl olması gerektiğini hakkında görüş belirtmişlerdir. Tezimizde Niccolo MACHİAVELLİ ve Yusuf Has HACİBin devlet anlayışlarını ve devleti yönetenlerle ilgili görüşlerini siyaset ahlak bağlamında incelemeye çalıştık. Düşünürlerimiz Machiavelli ve Yusuf Has Hacib günümüz devlet adamlarına ışık tutabilecek görüşler ortaya koymuşlardır. Machiavelli gençliğinden itibaren zamanının çoğunu devlet işlerine harcamış bir diplomattı. Görevi dolayısıyla çeşitli devletlere gitmiş ve onları yakından inceleme fırsatı bulmuştu. Yaşadığı tecrübelerle eski siyasal ve ahlaki değerlerin yıkılmakta olduğunu yeni siyaset ve ahlak değerlerinin doğmakta olduğunu gördü. Machiavelli, politikada alçakgönüllü, kibar ve kültürlü olmanın yeterli olmadığını, kuvvet kullanmanın, ani karar alıp dinamik hareket etmenin, acımasız olmanın şart olduğunu öğrenmişti. Yani Machiavelliye göre devleti yönetmenin ayrı bir ahlakı vardı. Bu ahlak kişi ahlakı ya da Hristiyan din ahlakından tamamen farklıydı. Yusuf Has Hacibin de devlet hakkında önemli görüşleri vardır. Kutadgu Biligde belirttiğine göre devlet hükümdara Tanrının bir lütfudur. Hükümdar bunun kıymetini takdir etmeli halkına ona göre muamele etmelidir. Yusuf Has Hacibe göre asil bir soydan gelmesi gereken iktidar sahipleri anlayışlı, akıllı, bilgili olmalıdırlar. Halkına karşı iyilik etmeli ve iyi nam bırakmalıdır. Aynı zamanda iyi huylu, hayâ ve takva sahibi olmalıdır. İktidar sahipleri ibadette kusur etmemeli, cömert olmalı, sakin, mülayim ve merhametli olmalıdır. Yine doğru sözlü, tatlı dilli ve halka hizmeti kendine vazife edinmelidir. Sonuç olarak iki düşünürümüz için de devletin varlığı ve bekası çok önemlidir. Ancak iki düşünür farklı din ve kültür çevrelerinde yetişmiştir. Machiavelli dini duyguların ya da dini kurumların yozlaştığı bir ortamda yetişirken, Yusuf Has Hacib dini duyguların yoğun yaşandığı bir çevrede yetişmiştir. Bunun sonucu olarak siyaset ve ahlak ilişkisini farklı perspektiflerden ele almış ve değerlendirmişlerdir.